Năm 2026 đang đến rất gần, mang theo một làn gió mới trong hành lang pháp lý về thuế và kế toán tại Việt Nam. Đối với cộng đồng doanh nghiệp vừa và nhỏ, cùng các hộ kinh doanh cá thể, đây không chỉ là những thay đổi trên văn bản, mà còn là cơ hội để chúng ta chuyển mình, hoạt động minh bạch và bài bản hơn. Thay vì lo lắng, hãy cùng tôi – một người bạn đồng hành trong lĩnh vực tài chính-kế toán – khám phá những điểm mới quan trọng nhất, được trình bày một cách dễ hiểu và thực tế, để bạn có sự chuẩn bị tốt nhất cho hành trình phía trước.
Một Kỷ Nguyên Mới Cho Hộ Kinh Doanh: Chính Thức Bỏ Thuế Khoán Từ 01/01/2026
Có lẽ đây là thay đổi được chờ đợi và bàn tán nhiều nhất trong cộng đồng kinh doanh nhỏ lẻ. Phương pháp “thuế khoán” – vốn đã tồn tại lâu năm – sẽ chính thức khép lại vào ngày đầu năm 2026. Điều này xuất phát từ tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW và được cụ thể hóa tại Nghị quyết 198/2025/QH15, với mục tiêu tạo sự công bằng, minh bạch và khuyến khích các hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.
Sự thay đổi này không đơn thuần là “bỏ” một cách tính thuế cũ, mà là bước tiến lớn trong việc số hóa và hiện đại hóa công tác quản lý thuế, đưa mọi hoạt động kinh doanh vào khuôn khổ rõ ràng, dựa trên dữ liệu thực tế.
Vậy, sau khi bỏ thuế khoán, hộ kinh doanh sẽ phải nộp thuế như thế nào? Câu trả lời nằm ở việc phân nhóm dựa trên doanh thu thực tế hàng năm. Dự thảo từ Bộ Tài chính đưa ra mô hình quản lý 03 nhóm chính, nhưng có một đề xuất mới đáng chú ý giúp giảm gánh nặng đáng kể.
Phân Nhóm Quản Lý Thuế Và Đề Xuất Tăng Ngưỡng Miễn Thuế
Theo Đề án ban hành kèm Quyết định 3389/QĐ-BTC, việc quản lý thuế được chia như sau:
- Nhóm 1: Doanh thu ≤ 200 triệu đồng/năm.
- Nhóm 2: Doanh thu từ trên 200 triệu đến 3 tỷ đồng/năm.
- Nhóm 3: Doanh thu > 3 tỷ đồng/năm.
Tuy nhiên, trong quá trình lấy ý kiến cho Luật Thuế Thu nhập cá nhân sửa đổi, Bộ Tài chính đã đề xuất điều chỉnh ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 500 triệu đồng/năm. Nếu đề xuất này được thông qua, đây sẽ là tin vui cực lớn, giúp hàng trăm nghìn hộ kinh doanh siêu nhỏ giảm bớt gánh nặng hành chính và tài chính.
Dưới đây là bảng tóm tắt nghĩa vụ chính của từng nhóm (theo dự thảo hiện tại, chưa tính đề xuất 500 triệu):
- Thuế GTGT:
- Nhóm 1: Không phải nộp.
- Nhóm 2: Nộp theo phương pháp trực tiếp trên doanh thu (%) hoặc tự nguyện đăng ký khấu trừ.
- Nhóm 3: Bắt buộc áp dụng phương pháp khấu trừ.
- Thuế Thu nhập cá nhân:
- Nhóm 1: Không phải nộp.
- Nhóm 2: Tính theo tỷ lệ % trên doanh thu.
- Nhóm 3: Tính trên thu nhập tính thuế (Doanh thu – Chi phí hợp lý) với thuế suất 17%.
- Kê khai: Từ kê khai 2 lần/năm (Nhóm 1) đến kê khai theo quý hoặc tháng (Nhóm 3).
- Hóa đơn: Khuyến khích hoặc bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử, đặc biệt khi doanh thu > 1 tỷ và bán lẻ trực tiếp.
- Tài khoản ngân hàng: Bắt buộc mở tài khoản riêng cho hoạt động kinh doanh từ Nhóm 2 trở lên.
Mẹo nhỏ cho bạn: Ngay từ bây giờ, hãy tập thói quen ghi chép doanh thu, chi phí một cách đều đặn, dù chỉ là trên sổ tay hoặc file Excel đơn giản. Việc này không chỉ giúp bạn biết rõ tình hình kinh doanh mà còn chuẩn bị sẵn sàng dữ liệu cho việc kê khai sau này. Hãy cân nhắc mở một tài khoản ngân hàng riêng cho công việc kinh doanh – nó sẽ giúp bạn quản lý dòng tiền chuyên nghiệp và minh bạch hơn rất nhiều.
Cập Nhật Quan Trọng Về Các Loại Thuế Và Lệ Phí
Bên cạnh thay đổi lớn với hộ kinh doanh, năm 2026 cũng chứng kiến sự điều chỉnh ở nhiều sắc thuế khác, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và kế hoạch tài chính của doanh nghiệp.
Thuế Bảo Vệ Môi Trường Với Xăng, Dầu, Mỡ Nhờn
Theo Nghị quyết 109/2025/UBTVQH15, mức thuế BVMT áp dụng trong năm 2026 cụ thể như sau:
- Xăng (trừ etanol): 2.000 đồng/lít.
- Dầu diesel, dầu mazut, dầu nhờn, mỡ nhờn: 1.000 đồng/lít/kg.
- Nhiên liệu bay: 1.500 đồng/lít; Dầu hỏa: 600 đồng/lít.
Lưu ý rằng đây là mức áp dụng riêng cho năm 2026. Từ 2027 trở đi, mức thuế sẽ quay về theo Biểu thuế tại Nghị quyết 579/2018/UBTVQH14 (đã được sửa đổi). Doanh nghiệp vận tải, sản xuất cần lưu ý điều chỉnh dự toán chi phí nhiên liệu cho phù hợp.
Tăng Mức Giảm Trừ Gia Cảnh Thuế Thu Nhập Cá Nhân
Đây là tin vui cho người lao động và cả chủ doanh nghiệp khi tính toán thuế TNCN. Từ 01/01/2026, theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15:
- Mức giảm trừ cho người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm).
- Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng.
Việc điều chỉnh này phản ánh sự cập nhật theo biến động kinh tế-xã hội, giúp giảm gánh nặng thuế, tăng thu nhập thực tế cho người lao động, từ đó góp phần ổn định đời sống và thúc đẩy tiêu dùng.
Công thức tính thuế TNCN phổ thông (tạm tính):Thu nhập tính thuế = Tổng thu nhập - Các khoản giảm trừ (bản thân + người phụ thuộc + BH bắt buộc...)Thuế phải nộp = Thu nhập tính thuế * Thuế suất theo lũy tiến từng phần
Điều Chỉnh Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt (TTĐB) Và Thuế Giá Trị Gia Tăng (GTGT)
Luật Thuế TTĐB 2025 có hiệu lực từ 01/01/2026 sẽ điều chỉnh biểu thuế suất và mức thuế tuyệt đối đối với các mặt hàng đặc thù như thuốc lá, rượu bia, ô tô… Doanh nghiệp kinh doanh, sản xuất các mặt hàng này cần cập nhật ngay để tính toán chính xác giá thành và giá bán.
Đặc biệt, Luật Thuế GTGT 2024 mang đến 07 điểm mới nổi bật mà mọi doanh nghiệp cần nắm rõ:
- Điều chỉnh đối tượng không chịu thuế: Một số mặt hàng như phân bón, máy móc nông nghiệp chuyên dùng sẽ không còn được miễn thuế và có thể chuyển sang chịu thuế suất 5% hoặc 10%.
- Thay đổi cách xác định giá tính thuế hàng nhập khẩu cho phù hợp với Luật Thuế Xuất nhập khẩu.
- Quy định rõ giá tính thuế đối với hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại là 0 đồng, giải quyết nhiều vướng mắc thực tế cho doanh nghiệp.
- Điều chỉnh thuế suất một số nhóm hàng hóa, dịch vụ (ví dụ: từ 5% lên 10% đối với đường, phim ảnh, thể thao…).
- Bổ sung các trường hợp được áp dụng thuế suất 0%, như vận tải quốc tế, xây dựng công trình ở nước ngoài.
- Siết chặt điều kiện khấu trừ thuế đầu vào: Hầu hết các giao dịch mua vào phải thanh toán không dùng tiền mặt mới được khấu trừ thuế GTGT.
- Bổ sung trường hợp được hoàn thuế GTGT cho doanh nghiệp chỉ sản xuất hàng hóa/dịch vụ chịu thuế suất 5% và có số thuế đầu vào chưa khấu trừ lớn.
Lời khuyên thực tế: Điểm số 6 về thanh toán không dùng tiền mặt là cực kỳ quan trọng. Hãy tập thói quen và yêu cầu đối tác chuyển khoản cho mọi giao dịch mua hàng hóa, dịch vụ có hóa đơn GTGT. Điều này không chỉ đảm bảo quyền khấu trừ thuế cho doanh nghiệp bạn mà còn giúp minh bạch hóa toàn bộ hoạt động tài chính.
Chế Độ Kế Toán Mới: Thông Tư 99/2025/TT-BTC Thay Thế Thông Tư 200
Đây là cuộc “đại tu” quan trọng cho hệ thống kế toán doanh nghiệp sau nhiều năm. Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức có hiệu lực từ 01/01/2026, mang theo những cập nhật cần thiết để phù hợp với thực tiễn kinh doanh và chuẩn mực kế toán quốc tế.
- Hệ thống tài khoản kế toán: Được điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp hơn với đặc thù hoạt động của doanh nghiệp hiện đại.
- Biểu mẫu sổ sách: Tinh gọn hơn, chỉ còn 42 mẫu sổ (so với 45 mẫu trước đây), giúp giảm bớt thủ tục giấy tờ.
- Biểu mẫu Báo cáo tài chính: Cập nhật cấu trúc và chỉ tiêu mới, nhằm phản ánh trung thực, đầy đủ hơn bản chất các nghiệp vụ kinh tế phát sinh.
Việc này yêu cầu doanh nghiệp, đặc biệt là bộ phận kế toán, cần chủ động học hỏi, cập nhật kiến thức và điều chỉnh phần mềm kế toán (nếu có) để tuân thủ đúng quy định mới ngay từ kỳ kế toán đầu tiên của năm 2026.
Hành Trang Ứng Phó: Bạn Cần Chuẩn Bị Những Gì?
Trước một loạt thay đổi đồng loạt, sự chủ động là chìa khóa then chốt để doanh nghiệp và hộ kinh doanh vượt qua một cách suôn sẻ. Dưới đây là lộ trình hành động gợi ý dành cho bạn:
- Bước 1: Rà soát và phân loại bản thân. Xác định xem bạn thuộc nhóm hộ kinh doanh nào (theo doanh thu dự kiến 2026) hay là doanh nghiệp. Điều này sẽ quyết định nghĩa vụ thuế, kế toán cụ thể của bạn.
- Bước 2: Nghiên cứu kỹ các văn bản pháp luật liên quan trực tiếp. Đừng ngần ngại tìm kiếm các bài phân tích chuyên sâu, tham dự các buổi tập huấn trực tuyến hoặc trực tiếp từ cơ quan thuế, hiệp hội ngành nghề.
- Bước 3: Số hóa và chuẩn hóa quy trình nội bộ.
- Áp dụng hóa đơn điện tử nếu chưa dùng.
- Triển khai thanh toán không dùng tiền mặt cho mọi giao dịch.
- Sử dụng phần mềm kế toán đơn giản (được Nhà nước hỗ trợ miễn phí cho hộ kinh doanh) hoặc chuyên nghiệp (cho doanh nghiệp) để ghi chép, theo dõi.
- B