Năm 2026 đang đến rất gần, và cùng với nó là một loạt thay đổi quan trọng trong hành lang pháp lý về thuế và kế toán. Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh cá thể, việc nắm bắt kịp thời những thay đổi này không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là chìa khóa để tối ưu hóa chi phí, vận hành trơn tru và phát triển bền vững. Thay vì xem đây là những quy định phức tạp, hãy coi đây là cơ hội để chúng ta cùng “dọn dẹp” và “nâng cấp” bộ máy tài chính – kế toán, giúp việc kinh doanh trở nên minh bạch, chuyên nghiệp và vững vàng hơn trong tương lai.
Một Bước Ngoặt Lớn: Chính Thức Bỏ Thuế Khoán Từ 01/01/2026
Đây có lẽ là thay đổi được cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh quan tâm nhiều nhất. Sau nhiều năm áp dụng, phương pháp thuế khoán sẽ chính thức chấm dứt vào ngày đầu tiên của năm 2026 theo quy định tại Nghị quyết 198/2025/QH15. Điều này xuất phát từ chủ trương lớn là tạo sự công bằng, minh bạch và khuyến khích chuyển đổi mô hình kinh doanh.
Việc xóa bỏ thuế khoán là một bước đi quan trọng trong lộ trình số hóa và minh bạch hóa quản lý thuế. Nó đánh dấu sự chuyển dịch từ quản lý dựa trên “ước tính” sang quản lý dựa trên “dữ liệu thực tế”, phù hợp với xu thế chung và tạo nền tảng công bằng cho mọi đối tượng kinh doanh.
Vậy, sau khi bỏ thuế khoán, hộ kinh doanh sẽ phải nộp thuế như thế nào? Thay vì một mức thuế cố định (khoán), nghĩa vụ thuế sẽ được tính toán dựa trên doanh thu thực tế phát sinh, thông qua việc kê khai định kỳ. Cơ quan thuế sẽ phân loại và quản lý dựa trên quy mô doanh thu, với các đề xuất hiện tại như sau:
Phân Nhóm Quản Lý Thuế Theo Doanh Thu (Dự Kiến)
- Nhóm 1 – Doanh thu đến 500 triệu đồng/năm (Đề xuất mới): Đang được đề xuất nâng ngưỡng miễn thuế từ 200 triệu lên 500 triệu đồng/năm. Nếu được thông qua, nhóm này sẽ không phải nộp thuế GTGT và thuế TNCN. Công việc chính là kê khai doanh thu để xác định ngưỡng.
- Nhóm 2 – Doanh thu trên 500 triệu đến 3 tỷ đồng/năm: Áp dụng phương pháp tính thuế trực tiếp trên doanh thu.
- Thuế GTGT: Doanh thu x Tỷ lệ % (theo ngành nghề).
- Thuế TNCN: Doanh thu x Tỷ lệ % (theo ngành nghề).
- Nhóm 3 – Doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm: Áp dụng phương pháp khấu trừ thuế GTGT và tính thuế TNCN trên thu nhập tính thuế (doanh thu – chi phí hợp lý), tương tự doanh nghiệp.
Mẹo nhỏ cho hộ kinh doanh: Ngay từ bây giờ, hãy tập thói quen ghi chép doanh thu một cách có hệ thống, dù là đơn giản. Sử dụng sổ sách, phần mềm miễn phí được nhà nước hỗ trợ, hoặc đơn giản là file Excel. Việc này sẽ giúp bạn không bị bỡ ngỡ khi chuyển sang kê khai theo doanh thu thực tế và có cơ sở dữ liệu để theo dõi hiệu quả kinh doanh.
Cập Nhật Quan Trọng Về Các Loại Thuế
Bên cạnh thay đổi lớn về thuế khoán, năm 2026 cũng chứng kiến sự điều chỉnh ở nhiều sắc thuế khác, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và kế hoạch tài chính.
Thuế Thu Nhập Cá Nhân (TNCN): Tăng Mức Giảm Trừ Gia Cảnh
Theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, từ kỳ tính thuế năm 2026, mức giảm trừ gia cảnh sẽ được nâng lên đáng kể:Giảm trừ cho người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm).Giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng.
Đây là tin vui cho người lao động và cả chủ doanh nghiệp nhỏ (nếu kê khai thuế TNCN theo lương). Mức tăng này phản ánh sự điều chỉnh phù hợp với mức sống, giúp giảm gánh nặng thuế và tăng thu nhập thực tế.
Thuế Giá Trị Gia Tăng (GTGT): 7 Điểm Mới Cần Nắm Vững
Luật Thuế GTGT 2024 có hiệu lực từ 2026 mang theo nhiều thay đổi sâu rộng. Dưới đây là những điểm then chốt mà doanh nghiệp cần lưu ý:
- Thu hẹp diện không chịu thuế: Một số mặt hàng như phân bón, máy móc nông nghiệp chuyên dùng, tàu đánh bắt xa bờ sẽ không còn thuộc diện không chịu thuế.
- Thay đổi thuế suất: Nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ chuyển từ không chịu thuế hoặc thuế suất 5% lên 10% (ví dụ: đường, lâm sản chưa chế biến, dịch vụ thể thao, biểu diễn nghệ thuật…).
- Siết chặt điều kiện khấu trừ thuế đầu vào: Quy định bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt cho mọi hóa đơn mua vào (trừ một số trường hợp đặc thù) để được khấu trừ thuế GTGT sẽ được áp dụng triệt để. Đây là điểm cần đặc biệt chú ý để tránh mất chi phí khấu trừ.
- Bổ sung trường hợp được hoàn thuế: Doanh nghiệp chỉ sản xuất hàng hóa/dịch vụ chịu thuế suất 5% và có số thuế GTGT đầu vào chưa khấu trừ hết từ 300 triệu đồng trở lên trong 12 tháng liên tục sẽ được xem xét hoàn thuế.
Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt (TTĐB) & Thuế Bảo Vệ Môi Trường (BVMT)
Biểu thuế suất thuế TTĐB cũng sẽ có điều chỉnh theo Luật Thuế TTĐB 2025. Đối với thuế BVMT, năm 2026 sẽ áp dụng mức thuế cụ thể cho xăng, dầu, mỡ nhờn theo Nghị quyết 109/2025/UBTVQH15 (ví dụ: xăng là 2.000 đồng/lít), trước khi quay về biểu thuế chung từ năm 2027. Các doanh nghiệp kinh doanh vận tải, logistics cần tính toán kỹ sự ảnh hưởng của mức thuế này đến chi phí nhiên liệu.
Chế Độ Kế Toán Mới: Thông Tư 99/2025/TT-BTC Thay Thế Thông Tư 200
Đây là cuộc “đại tu” quan trọng cho công tác kế toán doanh nghiệp. Thông tư 99/2025/TT-BTC, có hiệu lực từ 01/01/2026, sẽ thay thế hoàn toàn Thông tư 200/2014/TT-BTC. Mục tiêu là tinh gọn, cập nhật và phù hợp hơn với thực tiễn.
- Hệ thống tài khoản kế toán được điều chỉnh: Cập nhật để phản ánh sát hơn các nghiệp vụ kinh tế phát sinh hiện nay, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ, dịch vụ số.
- Tinh gọn biểu mẫu sổ sách: Giảm từ 45 mẫu sổ (theo TT200) xuống còn 42 mẫu, giúp giảm tải công việc ghi chép.
- Cập nhật biểu mẫu báo cáo tài chính (BCTC): Cấu trúc và các chỉ tiêu trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Bảng cân đối kế toán được sửa đổi để cung cấp thông tin trung thực, hữu ích hơn cho người sử dụng.
Việc chuyển đổi sang Thông tư 99 không chỉ là thay đổi về biểu mẫu. Đây là dịp để doanh nghiệp rà soát lại toàn bộ quy trình kế toán, đào tạo lại nhân sự và cập nhật phần mềm kế toán để đảm bảo tuân thủ chính xác ngay từ ngày đầu áp dụng.
Lộ Trình Hành Động Cho Doanh Nghiệp Vừa, Nhỏ & Hộ Kinh Doanh
Đứng trước nhiều thay đổi, đừng lo lắng mà hãy bình tĩnh lên kế hoạch hành động cụ thể. Dưới đây là một số gợi ý giúp bạn chuyển tiếp một cách suôn sẻ:
- 1. Rà Soát & Phân Loại Bản Thân: Xác định xem mình thuộc nhóm doanh thu nào (dự kiến) sau khi bỏ thuế khoán. Điều này sẽ quyết định phương pháp kê khai, nộp thuế và chế độ kế toán áp dụng.
- 2. Số Hóa & Minh Bạch Hóa Giao Dịch:
- Triển khai sử dụng hóa đơn điện tử bắt buộc nếu thuộc nhóm doanh thu trên 1 tỷ đồng và bán lẻ trực tiếp.
- Tập thói quen thanh toán không dùng tiền mặt (chuyển khoản) cho mọi giao dịch mua vào để đảm bảo quyền khấu trừ thuế GTGT.
- Mở và sử dụng tài khoản ngân hàng riêng cho hoạt động kinh doanh.
- 3. Cập Nhật Phần Mềm & Đào Tạo Nhân Sự:
- Liên hệ với nhà cung cấp phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử để cập nhật phiên bản mới tương thích với Thông tư 99 và Luật Thuế GTGT 2024.
- Tổ chức đào tạo, phổ biến cho bộ phận kế toán, kể cả chủ doanh nghiệp, về những thay đổi cốt lõi.
- 4. Tận Dụng Hỗ Trợ Từ Nhà Nước: Theo các đề án, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ sẽ được hỗ trợ phần mềm kế toán miễn phí, tư vấn pháp lý. Hãy chủ động tìm hiểu các chương trình này từ cơ quan thuế địa phương hoặc cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính.
- 5. Lập Kế Hoạch Tài Chính Dài Hạn: Các thay đổi về thuế suất, mức giảm trừ sẽ ảnh hưởng đến dòng tiền và lợi nhuận. Hãy điều chỉnh kế hoạch kinh doanh, giá bán và dự phòng tài chính cho phù hợp.
Hành trình tuân thủ pháp luật thuế, kế toán chưa bao giờ là dễ dàng, nhưng nó chính là nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài và uy tín của mỗi doanh nghiệp. Những thay đổi từ năm 2026, dù ban đầu có thể thấy phức tạp, thực chất lại hướng tới một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và hiện đại hơn. Sự chủ động tìm hiểu, chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ hôm nay của bạn chính là chìa khóa để biến thách thức thành cơ hội, giúp doanh nghiệp của mình vận hành chuyên nghiệp, tối ưu chi phí và vững bước trên con đường phát triển bền vững. Hãy coi đây là dịp để “nâng cấp” chính mình và doanh nghiệp của bạn.
Để luôn cập nhật kịp thời các văn bản hướng dẫn chi tiết, giải đáp thực tế và những chia sẻ hữu ích khác, bạn có thể theo dõi các thông tin mới nhất từ các chuyên gia tại website Kế toán Thuế Online (KTO) và Facebook KTO.
Nguồn tham khảo chính:
- Nghị quyết 198/2025/QH15 ngày …/…/2025.
- Luật Thuế Giá trị gia tăng 2024.
- Thông tư 99/2025/TT-BTC ngày …/…/2025.
- Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 về giảm trừ gia cảnh.
- Công văn 18491/BTC-CST và các dự thảo liên quan.