Năm 2026 đang đến rất gần, mang theo một làn gió mới trong hành lang pháp lý về thuế và kế toán tại Việt Nam. Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh cá thể, việc nắm bắt kịp thời những thay đổi này không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ, mà còn là cơ hội để tối ưu hóa hoạt động, cắt giảm chi phí và phát triển bền vững. Thay vì xem đây là những quy định phức tạp, hãy cùng tôi khám phá chúng như những bước đi cần thiết, minh bạch hơn, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài của chính bạn.
Bước Ngoặt Lớn: Chính Thức Bỏ Thuế Khoán Từ 01/01/2026
Đây có lẽ là thay đổi được cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh quan tâm nhiều nhất. Sau nhiều năm áp dụng, phương pháp thuế khoán sẽ chính thức chấm dứt theo tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW và Nghị quyết 198/2025/QH15. Điều này không đơn thuần là thay đổi cách tính thuế, mà là một phần trong lộ trình lớn hơn: số hóa, minh bạch hóa và khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.
Việc bỏ thuế khoán phản ánh xu hướng quản lý thuế hiện đại, dựa trên dữ liệu thực tế và sự công bằng. Nó đòi hỏi sự chủ động hơn từ phía người nộp thuế, nhưng bù lại, mức thuế phải nộp sẽ sát với thực tế kinh doanh, tránh tình trạng “khoán” cao hơn hoặc thấp hơn doanh thu thực.
Đi kèm với đó là việc chấm dứt thu lệ phí môn bài từ 01/01/2026. Đây là một động thái thiết thực, giảm bớt gánh nặng chi phí đầu năm cho mọi đối tượng kinh doanh.
Ba Nhóm Quản Lý Thuế Mới Dựa Trên Doanh Thu
Sau khi bỏ thuế khoán, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh sẽ được phân loại và quản lý theo doanh thu hàng năm. Dựa trên Đề án kèm theo Quyết định 3389/QĐ-BTC, mô hình dự kiến chia thành 3 nhóm chính:
- Nhóm 1: Doanh thu ≤ 200 triệu đồng/năm.
- Nhóm 2: Doanh thu từ trên 200 triệu đến 3 tỷ đồng/năm.
- Nhóm 3: Doanh thu > 3 tỷ đồng/năm.
Tuy nhiên, một đề xuất mới đáng chú ý từ Bộ Tài chính (Công văn 18491/BTC-CST) là nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 500 triệu đồng/năm. Nếu được thông qua, đây sẽ là tin vui cực lớn, giúp một lượng lớn hộ kinh doanh siêu nhỏ được miễn nghĩa vụ thuế GTGT và thuế TNCN.
Dưới đây là bảng so sánh tóm tắt nghĩa vụ chính của từng nhóm (theo dự thảo hiện tại):
- Thuế GTGT:
- Nhóm 1: Không phải nộp.
- Nhóm 2: Nộp theo phương pháp trực tiếp (tỷ lệ % trên doanh thu).
- Nhóm 3: Bắt buộc áp dụng phương pháp khấu trừ.
- Thuế Thu nhập cá nhân:
- Nhóm 1: Không phải nộp.
- Nhóm 2: Tính theo tỷ lệ % trên doanh thu (tùy ngành nghề).
- Nhóm 3: Tính trên thu nhập tính thuế (Doanh thu – Chi phí hợp lý) với thuế suất 17%.
- Kê khai doanh thu:
- Nhóm 1: Kê khai 2 lần/năm.
- Nhóm 2: Kê khai theo quý (4 lần/năm) + Quyết toán năm.
- Nhóm 3: Kê khai theo tháng (nếu doanh thu >50 tỷ) hoặc quý + Quyết toán năm.
- Hóa đơn điện tử:
- Nhóm 1: Khuyến khích sử dụng.
- Nhóm 2 & 3: Bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử có mã hoặc hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền (với một số điều kiện).
Mẹo nhỏ cho bạn: Ngay từ bây giờ, hãy tập thói quen ghi chép doanh thu, chi phí một cách có hệ thống, dù là trên sổ tay hay phần mềm đơn giản. Việc này sẽ giúp bạn xác định chính xác nhóm mình thuộc vào và chuẩn bị sẵn sàng cho việc kê khai.
Cập Nhật Quan Trọng Về Các Loại Thuế
1. Thuế Bảo Vệ Môi Trường Với Xăng, Dầu, Mỡ Nhờn
Theo Nghị quyết 109/2025/UBTVQH15, mức thuế BVMT áp dụng trong năm 2026 có sự điều chỉnh. Ví dụ, thuế đối với xăng (trừ etanol) là 2.000 đồng/lít, nhiên liệu bay là 1.500 đồng/lít. Các mức này chỉ áp dụng cho năm 2026, từ 2027 sẽ quay về biểu thuế chung đã được điều chỉnh. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí nguyên liệu đầu vào của các ngành vận tải, sản xuất.
2. Tăng Mức Giảm Trừ Gia Cảnh Thuế TNCN
Đây là tin vui cho người lao động và cả chủ doanh nghiệp (khi tính thuế TNCN cho nhân viên). Từ 01/01/2026, theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15:
- Mức giảm trừ cho người nộp thuế tăng lên 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm).
- Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng.
Việc điều chỉnh này phản ánh sự chia sẻ của Nhà nước trước áp lực lạm phát và sinh hoạt phí tăng cao, giúp tăng thu nhập thực tế cho người lao động.
3. Điều Chỉnh Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt (TTĐB)
Luật Thuế TTĐB 2025 có hiệu lực từ 01/01/2026 sẽ điều chỉnh biểu thuế suất và mức thuế tuyệt đối đối với các mặt hàng đặc thù như rượu, bia, thuốc lá, ô tô… Các doanh nghiệp kinh doanh, sản xuất những mặt hàng này cần cập nhật ngay để tính toán chính xác giá vốn và giá bán.
Chế Độ Kế Toán Mới: Thông Tư 99/2025/TT-BTC Thay Thế Thông Tư 200
Đây là thay đổi căn bản dành cho bộ phận kế toán doanh nghiệp. Thông tư 99/2025/TT-BTC mang đến một hệ thống biểu mẫu, tài khoản và báo cáo tài chính được tinh gọn, cập nhật, phù hợp hơn với thực tiễn.
- Hệ thống tài khoản kế toán (Phụ lục 2): Được điều chỉnh để phản ánh sát hơn bản chất các nghiệp vụ kinh tế phát sinh hiện nay.
- Sổ kế toán (Phụ lục 3): Giảm từ 45 mẫu (Thông tư 200) xuống còn 42 mẫu, giúp công việc ghi chép trở nên đơn giản và tập trung hơn.
- Báo cáo tài chính (Phụ lục 4): Cập nhật cấu trúc và các chỉ tiêu báo cáo, đảm bảo cung cấp thông tin trung thực, hữu ích hơn cho người sử dụng.
Lời khuyên thực tế: Doanh nghiệp cần lên kế hoạch đào tạo lại cho kế toán viên, cập nhật phần mềm kế toán tương thích với Thông tư mới ngay trong quý IV/2025 để có sự chuyển tiếp suôn sẻ sang năm tài chính 2026.
7 Điểm Mới Quan Trọng Của Luật Thuế GTGT 2024
Luật Thuế GTGT 2024 (sẽ áp dụng đầy đủ) mang nhiều thay đổi sâu rộng. Dưới đây là 7 điểm then chốt bạn cần ghi nhớ:
1. Thu Hẹp Danh Mục Hàng Hóa, Dịch Vụ Không Chịu Thuế
Một số mặt hàng trước đây được ưu đãi nay sẽ phải chịu thuế, như: Phân bón, máy móc nông nghiệp chuyên dùng, tàu đánh bắt xa bờ. Điều này nhằm tạo sự bình đẳng giữa các ngành nghề.
2. Thay Đổi Cách Tính Giá Tính Thuế Hàng Nhập Khẩu
Công thức mới minh bạch và phù hợp hơn với Luật Thuế Xuất Nhập Khẩu:Giá tính thuế GTGT hàng NK = Trị giá tính thuế NK + Thuế NK + Thuế NK bổ sung (nếu có) + Thuế TTĐB (nếu có) + Thuế BVMT (nếu có)
3. Quy Định Rõ Về Hàng Khuyến Mại
Hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại theo Luật Thương mại sẽ có giá tính thuế bằng 0. Điều này giải tỏa nhiều vướng mắc về hóa đơn và kê khai cho các chương trình khuyến mãi.
4. Điều Chỉnh Thuế Suất Nhiều Mặt Hàng
Nhiều nhóm hàng chuyển từ “không chịu thuế” hoặc thuế suất 5% lên mức cao hơn. Ví dụ:
- Từ không chịu thuế lên 5%: Phân bón, tàu cá.
- Từ 5% lên 10%: Lâm sản chưa chế biến, đường, dịch vụ thể thao, văn hóa, sản xuất phim…
5. Mở Rộng Các Trường Hợp Áp Dụng Thuế Suất 0%
Bổ sung nhiều dịch vụ xuất khẩu được hưởng thuế suất 0%, như vận tải quốc tế, công trình xây dựng ở nước ngoài, cho thuê phương tiện vận tải sử dụng ngoài Việt Nam… Tạo điều kiện tốt hơn cho doanh nghiệp tham gia thị trường toàn cầu.
6. Siết Chặt Điều Kiện Khấu Trừ Thuế Đầu Vào
Quy định bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt để được khấu trừ thuế GTGT đầu vào sẽ được áp dụng triệt để hơn (trừ một số trường hợp đặc thù). Hãy tập thói quen chuyển khoản cho mọi giao dịch mua hàng hóa, dịch vụ.
7. Bổ Sung Trường Hợp Được Hoàn Thuế
Doanh nghiệp chỉ sản xuất hàng hóa/dịch vụ chịu thuế suất 5%, nếu có số thuế GTGT đầu vào chưa khấu trừ hết từ 300 triệu đồng trở lên trong 12 tháng liên tục thì sẽ được xét hoàn thuế. Đây là chính sách hỗ trợ đáng kể cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp, y tế, giáo dục…
Hành Động Ngay Hôm Nay Để Bước Vào 2026 Một Cách Tự Tin
Những thay đổi trên có vẻ nhiều, nhưng nếu bạn có sự chuẩn bị, mọi thứ sẽ trở nên đơn giản. Dưới đây là lộ trình hành động gợi ý:
- Rà soát và phân loại: Xác định doanh nghiệp/hộ kinh doanh của bạn thuộc nhóm nào theo doanh thu dự kiến năm 2026.
- Cập nhật phần mềm: Kiểm tra và nâng cấp phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử để đảm bảo tương thích với Thông tư 99 và các quy định mới về hóa đơn.
- Đào tạo nội bộ: Tổ chức buổi đào tạo ngắn cho kế toán hoặc chính bạn (nếu là hộ kinh doanh) về cách kê khai mới, chế độ sổ sách mới.
- Chuẩn hóa quy trình: Áp dụng triệt để thanh toán không dùng tiền mặt, lưu trữ hóa đơn, chứng từ điện tử một cách khoa học.
- Tìm kiếm hỗ trợ: Đừng ngần ngại tham khảo ý kiến từ các chuyên gia, kế toán viên có kinh nghiệm hoặc các nguồn thông tin chính thống.
Hành trình kinh doanh luôn đi kèm với những thử thách về quy