Nếu bạn là một chủ hộ kinh doanh, chắc hẳn những tháng cuối năm 2025 và đầu 2026 này, bạn đã nghe nhiều về những thay đổi trong chính sách thuế. Có thể bạn cảm thấy hơi choáng ngợp trước những thông tin mới, những quyết định, thông tư liên tục được ban hành. Đừng lo lắng, bởi sự thay đổi nào cũng mang theo cơ hội. Những điều chỉnh lần này hướng tới mục tiêu minh bạch hóa, công bằng hơn và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là các hộ kinh doanh cá thể – mạch máu quan trọng của nền kinh tế. Hãy cùng chúng tôi làm rõ mọi thứ một cách bình tĩnh và chủ động, để bạn không chỉ tuân thủ đúng luật mà còn tối ưu hóa được nghĩa vụ của mình, tập trung vào phát triển kinh doanh.
Bức tranh tổng thể: Những thay đổi pháp lý then chốt
Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong công tác quản lý thuế đối với hộ kinh doanh (HKD) và cá nhân kinh doanh (CNDN). Hai văn bản pháp lý then chốt đã được ban hành, đặt nền móng cho một mô hình quản lý mới, hiện đại và phân loại rõ ràng hơn.
Quyết định 3389/QĐ-BTC: Lộ trình chuyển đổi từ thuế khoán
Ngày 06/10/2025, Bộ Tài chính chính thức ban hành Quyết định số 3389/QĐ-BTC, phê duyệt Đề án “Chuyển đổi mô hình và phương án quản lý thuế đối với hộ kinh doanh khi xóa bỏ thuế khoán”. Đây chính là văn bản định hướng cho toàn bộ quá trình chuyển đổi, khẳng định việc dần tiến tới xóa bỏ hình thức thuế khoán (một mức thuế cố định) để thay thế bằng các phương pháp tính thuế dựa trên doanh thu thực tế, minh bạch và công bằng hơn.
Quyết định 3389 mở ra một chương mới, nơi nghĩa vụ thuế của hộ kinh doanh được xác định linh hoạt và phù hợp với quy mô thực tế, thay vì một mức áp đặt cố định. Điều này vừa đảm bảo công bằng, vừa tạo động lực cho các hộ kinh doanh mở rộng quy mô mà không lo ngại về “rào cản” thuế không phù hợp.
Luật Thuế Thu nhập cá nhân (sửa đổi) và mức miễn thuế mới
Tiếp ngay sau đó, vào ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Thuế Thu nhập cá nhân (sửa đổi). Một trong những điểm được cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh đón nhận nhiều nhất chính là việc nâng mức doanh thu được miễn thuế TNCN từ 200 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm. Đây là một chính sách hỗ trợ thiết thực, giảm gánh nặng thuế cho các hộ kinh doanh quy mô rất nhỏ và siêu nhỏ, giúp họ có thêm nguồn lực để ổn định và phát triển.
Phân nhóm hộ kinh doanh: Chìa khóa để hiểu rõ nghĩa vụ của bạn
Từ hai căn cứ pháp lý trên, một mô hình quản lý mới được hình thành dựa trên nguyên tắc phân loại theo quy mô doanh thu. Việc này giống như việc phân loại học sinh vào các lớp phù hợp với trình độ, mỗi lớp sẽ có chương trình học và yêu cầu khác nhau. Cơ quan thuế sẽ áp dụng các chế độ kê khai, tính thuế, và yêu cầu về chứng từ, sổ sách khác nhau cho từng nhóm.
Dựa trên dự thảo và đề xuất, hộ/cá nhân kinh doanh sẽ được chia thành 3 nhóm chính:
- Nhóm 1: Doanh thu/năm ≤ 500 triệu đồng.
- Nhóm 2: 500 triệu đồng < Doanh thu/năm ≤ 3 tỷ đồng.
- Nhóm 3: Doanh thu/năm > 3 tỷ đồng.
Hãy cùng đi sâu vào phân tích từng nhóm để bạn biết mình đang ở đâu và cần chuẩn bị những gì.
Nhóm 1 (Doanh thu ≤ 500 triệu/năm): Ưu đãi và đơn giản hóa tối đa
Đây là nhóm được hưởng nhiều ưu đãi nhất, phù hợp với các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, mới khởi nghiệp hoặc kinh doanh quy mô gia đình.
- Thuế GTGT và Thuế TNCN: Không phải nộp. Đây là điểm thay đổi tích cực nhất từ Luật Thuế TNCN mới, giúp giảm áp lực tài chính đáng kể.
- Kê khai doanh thu: Chỉ cần kê khai 1 lần/năm. Rất đơn giản và ít tốn thời gian.
- Hóa đơn: Khuyến khích sử dụng hóa đơn điện tử có mã khi giao dịch với người tiêu dùng, nhưng chưa bắt buộc khởi tạo từ máy tính tiền.
- Sổ kế toán: Chỉ cần ghi chép đơn giản doanh thu, chi phí để theo dõi tình hình kinh doanh.
- Tài khoản ngân hàng: Bắt buộc mở tài khoản riêng phục vụ hoạt động kinh doanh. Đây là yêu cầu chung cho cả 3 nhóm nhằm minh bạch dòng tiền.
Nếu bạn thuộc nhóm này, hãy tận dụng chính sách ưu đãi để củng cố vị thế kinh doanh. Dù không phải nộp thuế, việc ghi chép sổ sách đơn giản và tách bạch tài khoản cá nhân – kinh doanh là nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài.
Nhóm 2 (Doanh thu từ trên 500 triệu đến 3 tỷ/năm): Linh hoạt nhưng bắt đầu có yêu cầu chặt chẽ hơn
Nhóm này dành cho các hộ kinh doanh đã có chỗ đứng trên thị trường và đang trên đà tăng trưởng. Chế độ quản lý có sự linh hoạt nhưng cũng đi kèm trách nhiệm rõ ràng hơn.
- Thuế GTGT: Áp dụng phương pháp trực tiếp trên doanh thu.
Số thuế GTGT phải nộp = Doanh thu x Tỷ lệ % tính thuế theo nhóm ngành nghề(Tỷ lệ % này do Bộ Tài chính quy định cho từng ngành nghề cụ thể, ví dụ: bán lẻ, dịch vụ ăn uống, sản xuất…). - Thuế TNCN: Bạn được lựa chọn một trong hai phương pháp tính:
- Phương pháp 1 (Nếu xác định được chi phí): Tính trên thu nhập thực tế.
Thuế TNCN = (Doanh thu - Chi phí hợp lý) x 15% (dự kiến)Phương pháp này có lợi nếu bạn có nhiều chi phí hợp lý được trừ. - Phương pháp 2 (Nếu không xác định được chi phí): Tính trực tiếp trên doanh thu, tương tự thuế GTGT.
Thuế TNCN = Doanh thu x Tỷ lệ % tính thuế theo nhóm ngành nghề
- Phương pháp 1 (Nếu xác định được chi phí): Tính trên thu nhập thực tế.
- Kê khai doanh thu: Phải kê khai theo quý (4 lần/năm) và quyết toán thuế cuối năm.
- Hóa đơn: Bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền nếu doanh thu > 1 tỷ đồng/năm và có bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng. Nếu không thuộc diện này, vẫn phải dùng hóa đơn điện tử.
- Sổ kế toán: Phải thực hiện sổ kế toán đơn giản theo Chế độ kế toán cho HKD, CNDN (được hướng dẫn tại Thông tư mới).
- Chuyển đổi nhóm: Nếu doanh thu vượt trên 3 tỷ trong 2 năm liên tục, bạn sẽ tự động chuyển sang áp dụng chế độ của Nhóm 3 từ năm tiếp theo.
Nhóm 3 (Doanh thu > 3 tỷ/năm): Quản lý gần như doanh nghiệp
Ở quy mô này, hộ kinh doanh được quản lý với chế độ gần tương tự một doanh nghiệp nhỏ, đòi hỏi tính chuyên nghiệp và kỷ luật cao trong công tác kế toán, thuế.
- Thuế GTGT: Áp dụng phương pháp trực tiếp trên doanh thu (giống Nhóm 2). Điểm khác biệt lớn: Từ kỳ đầu tiên áp dụng, bạn đã được khấu trừ thuế GTGT đầu vào (thuế trên hóa đơn mua hàng, dịch vụ). Đây là lợi thế giúp giảm trực tiếp số thuế phải nộp.
- Thuế TNCN: Tính trên thu nhập tính thuế với mức thuế suất lũy tiến dự kiến:
- Doanh thu năm ≤ 50 tỷ: Thuế suất 17%.
- Doanh thu năm > 50 tỷ: Thuế suất 20%.
- Kê khai doanh thu: Tần suất dày đặc hơn: kê khai theo tháng (nếu doanh thu > 50 tỷ/năm) hoặc theo quý, kèm quyết toán năm.
- Hóa đơn: Bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử có mã hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.
- Sổ kế toán: Phải thực hiện sổ kế toán đầy đủ theo Chế độ kế toán cho HKD, CNDN.
Những điểm đáng chú ý khác và kinh nghiệm thực tế
Kinh doanh qua sàn thương mại điện tử (TMĐT)
Dù bạn thuộc nhóm nào, nếu kinh doanh qua các sàn như Shopee, Lazada, Tiki…, quy định rất rõ ràng:
- Nếu sàn có chức năng thanh toán (Ví dụ: Ví ShopeePay, Lazada Wallet…): Sàn sẽ khấu trừ, kê khai và nộp thay thuế GTGT và TNCN cho bạn theo một tỷ lệ % trên doanh thu mỗi giao dịch. Cuối năm, nếu tổng doanh thu của bạn dưới 500 triệu, bạn sẽ được hoàn lại số thuế đã nộp thừa.
- Nếu sàn không có chức năng thanh toán (chỉ kết nối người mua – người bán): Bạn phải tự chịu trách nhiệm kê khai và nộp thuế theo từng lần phát sinh, tháng hoặc quý như bình thường.
Mẹo nhỏ: Hãy kiểm tra kỹ điều khoản về thuế trên sàn bạn đang bán. Giữ lại đầy đủ các báo cáo doanh thu và chứng từ khấu trừ thuế từ sàn để đối chiếu, quyết toán cuối năm.
Chế độ kế toán mới: Thông tư 152/2025/TT-BTC
Để đồng bộ với mô hình quản lý mới, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 152/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 88/2021, hướng dẫn chi tiết chế độ kế toán cho HKD, CNDN. Thông tư này quy định về hệ thống chứng từ, sổ sách, báo cáo phù hợp với từng nhóm. Các phần mềm kế toán hiện nay đang tích cực cập nhật để đáp ứng theo thông tư mới này.
Lộ trình và tinh thần chủ động
Hiện tại, các thông tư hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Quản lý thuế cho HKD vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Tuy nhiên, việc nắm bắt những nội dung cốt lõi từ Quyết định 3389 và Luật Thuế TNCN sửa đổi chính là chìa khóa để bạn chủ động chuẩn bị.
Đừng đợi đến “nước đến chân mới nhảy”. Hãy bắt đầu ngay từ bây giờ bằng việc: (1) Xác định rõ nhóm doanh thu dự kiến của mình, (2) Tách bạch hoàn toàn tài khoản ngân hàng kinh doanh, (3) Làm quen với việc ghi chép sổ sách dù là đơn giản nhất, và (4) Tìm hiểu về hóa đơn điện tử. Sự chuẩn bị này sẽ giúp bạn bước vào giai đoạn chuyển đổi một cách suôn sẻ và tự tin.
Hành trang bước vào giai đoạn chuyển đổi
Thay đổi luôn đi kèm với những thách thức ban đầu, nhưng cũng mở ra cánh cửa của sự minh bạch, bền vững và cơ hội phát triển bài bản. Nhà nước đang từng