Trong hành trình phát triển của mỗi doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) và hộ kinh doanh cá thể, việc vươn ra thị trường quốc tế luôn là một cột mốc đầy tham vọng. Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội là không ít thách thức, mà một trong những “bài toán” phức tạp nhất thường nằm ở khâu thủ tục hải quan. Có bao giờ bạn cảm thấy những quy định, văn bản pháp luật về hải quan thật rườm rà và khó nắm bắt? Bạn có từng lo lắng về thời gian thông quan kéo dài ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng? Nếu có, thì đây chính là thời điểm để chúng ta cùng nhìn nhận lại một cách lạc quan: ngành Hải quan Việt Nam đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ, với tầm nhìn trở thành “trụ cột chiến lược” hỗ trợ doanh nghiệp tăng tốc trên con đường hội nhập.
Những thay đổi này không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, mà đã và đang tạo ra những tác động tích cực, thiết thực, giúp giảm thiểu chi phí và rào cản cho cộng đồng doanh nghiệp. Bài viết này sẽ cùng bạn khám phá những điểm đột phá trong thể chế hải quan, từ đó trang bị kiến thức và cảm hứng để doanh nghiệp của bạn tự tin nắm bắt cơ hội trong năm 2026 và xa hơn nữa.
Thể Chế Hải Quan: Không Chỉ Là Luật Lệ, Mà Là “Đột Phá Của Đột Phá”
Trước mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, việc hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực hải quan đã được đặt ở vị trí then chốt. Nó được xem là “đột phá của đột phá”, kiến tạo nên một hành lang pháp lý chuẩn mực, minh bạch và hiệu quả. Một thể chế mạnh sẽ tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa năng lực và vị thế của mình trên bản đồ thương mại toàn cầu.
“Hoàn thiện thể chế là tiền đề để đổi mới toàn diện các khâu nghiệp vụ, từng bước xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh, phù hợp với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế.” – Ông Nguyễn Thành Hưng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan.
Điều này có ý nghĩa đặc biệt với SMEs – những đơn vị thường có nguồn lực hạn chế về nhân sự pháp chế chuyên sâu. Một hệ thống pháp luật rõ ràng, ổn định và dễ tiếp cận chính là “người đồng hành” đáng tin cậy, giúp doanh nghiệp tập trung nguồn lực vào hoạt động sản xuất kinh doanh cốt lõi thay vì loay hoay với các thủ tục hành chính phức tạp.
Cuộc Cách Mạng Số Hóa: Từ Văn Bản Đến Kết Quả Thực Tế
Năm 2025 đánh dấu một bước tiến quan trọng với việc ban hành hàng loạt văn bản pháp lý then chốt như Luật số 90/2025/QH15, Nghị định 167/2025/NĐ-CP và các Thông tư hướng dẫn. Hệ thống này đã tạo ra một “cuộc cách mạng” về quy trình nghiệp vụ, luật hóa việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và đẩy mạnh số hóa toàn diện.
Những Thay Đổi Cụ Thể Mà Doanh Nghiệp Có Thể Cảm Nhận
- 100% thủ tục hành chính cốt yếu đã được tích hợp trên Cổng thông tin một cửa quốc gia và Cổng Dịch vụ công quốc gia. Điều này có nghĩa là bạn có thể thực hiện hầu hết các giao dịch từ xa, mọi lúc, mọi nơi.
- Hệ thống thông quan tự động (VASSCM) được nâng cấp, giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục xuống chỉ còn vài giờ, thậm chí vài phút đối với những lô hàng ít rủi ro.
- Cắt giảm đáng kể chi phí tuân thủ thông qua việc loại bỏ hồ sơ giấy tờ, giảm thời gian chờ đợi tại cửa khẩu và kho bãi.
Ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, nhấn mạnh: “Việc thực thi hiệu quả chính sách thuế và hải quan là yếu tố then chốt củng cố niềm tin đầu tư.” Và hiệu quả ấy đã được chứng minh qua 150 hội nghị đối thoại trong năm 2025, nơi tiếng nói của doanh nghiệp được lắng nghe và chuyển hóa thành những điều chỉnh chính sách thiết thực.
Quan Hệ Đối Tác Hải Quan – Doanh Nghiệp: Sát Cánh Cùng Nhau Phát Triển
Không dừng lại ở cải cách từ trên xuống, tinh thần phục vụ và đồng hành đã được hiện thực hóa mạnh mẽ ngay từ những ngày đầu năm 2026. Các chiến dịch gặp gỡ trực tiếp tại cửa khẩu trọng điểm đã trở thành “luồng gió mới”, tháo gỡ kịp thời các vướng mắc cho doanh nghiệp.
Một ví dụ điển hình là Hội nghị đối thoại Hải quan – Doanh nghiệp năm 2026 tại Lạng Sơn. Tại đây, lãnh đạo hải quan đã trực tiếp lắng nghe và giải quyết các kiến nghị về quản lý cửa khẩu, hạ tầng logistics. Kết quả đạt được thật đáng kinh ngạc: kim ngạch XNK năm 2025 của Lạng Sơn đạt trên 95 tỷ USD, số thu ngân sách bằng tổng thu của 3 năm trước cộng lại, và thu hút hơn 3.300 doanh nghiệp mới. Điều này cho thấy một môi trường thông quan thông thoáng chính là “nam châm” thu hút đầu tư mạnh mẽ nhất.
“Cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao việc cơ quan Hải quan chủ động xuống tận cơ sở ngay từ đầu năm. Việc thực thi hiệu quả chính sách là yếu tố then chốt củng cố niềm tin đầu tư.” – Ông Nguyễn Vũ Trụ, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư phát triển máy Việt Nam.
Định Hướng Chiến Lược 2026: Hải Quan Thông Minh Và Hỗ Trợ Pháp Lý Chuyên Sâu
Năm 2026 mở ra với những kỳ vọng lớn hơn, và ngành Hải quan đã có những bước chuẩn bị rất cụ thể.
1. Nâng Tầm Hỗ Trợ Pháp Lý Cho Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa (SMEs)
Thấu hiểu khó khăn của SMEs khi thiếu bộ phận pháp chế chuyên trách, ngành Hải quan đã ban hành Quyết định số 126/QĐ-CHQ, một kế hoạch chuyên biệt nhằm tháo gỡ khó khăn cho nhóm doanh nghiệp này. Trọng tâm bao gồm:
- Cung cấp thông tin pháp luật đầy đủ, kịp thời thông qua nhiều kênh: hội thảo, tờ rơi, sách pháp điển điện tử.
- Tập trung tuyên truyền các luật mới quan trọng như: Luật Quản lý thuế (thay thế), Luật Đầu tư (thay thế) và Luật Thuế Thu nhập cá nhân (thay thế).
Đây là một sự hỗ trợ thiết thực, giúp chủ doanh nghiệp dễ dàng cập nhật và tuân thủ pháp luật, tránh những rủi ro không đáng có.
2. Tiến Trình Xây Dựng Hải Quan Thông Minh Với Trí Tuệ Nhân Tạo (AI)
Kỳ vọng lớn nhất của doanh nghiệp là sự bứt phá ở khâu kiểm tra chuyên ngành. Để đáp ứng điều này, lộ trình xây dựng Hải quan thông minh đang được đẩy mạnh. Việc rà soát toàn diện Luật Hải quan sẽ tạo cơ sở pháp lý cho việc ứng dụng AI mạnh mẽ vào:
- Phân tích dữ liệu và nhận diện rủi ro chính xác: Giúp lựa chọn đối tượng kiểm tra một cách khoa học, giảm thiểu kiểm tra chồng chéo, không cần thiết.
- Đảm bảo tính nhất quán trong thực thi chính sách: AI sẽ giúp loại bỏ tình trạng “mỗi nơi một phách”, đảm bảo mọi doanh nghiệp đều được đối xử công bằng tại mọi cửa khẩu.
- Chatbot AI hỗ trợ 24/7: Hình thành “trợ lý ảo” giải đáp nhanh các thắc mắc về thủ tục, chính sách cho doanh nghiệp.
Lời Khuyên Thực Tế Cho Doanh Nghiệp Trong Thời Đại Chuyển Đổi Số Hải Quan
Đứng trước làn sóng cải cách mạnh mẽ này, doanh nghiệp, đặc biệt là SMEs và hộ kinh doanh, cần chủ động trang bị cho mình những “kỹ năng” mới:
- Chủ Động Cập Nhật Thông Tin: Thường xuyên theo dõi các thông báo, văn bản mới trên Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Hải quan và Cổng Dịch vụ công quốc gia.
- Mạnh Dạn Số Hóa Toàn Diện: Đầu tư vào phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử và đặc biệt là sử dụng triệt để các dịch vụ công trực tuyến để khai báo hải quan. Điều này không chỉ tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn giúp hồ sơ của bạn minh bạch, ít rủi ro hơn.
- Tích Cực Tham Gia Đối Thoại: Đừng ngần ngại đưa ra ý kiến, kiến nghị tại các hội nghị đối thoại do cơ quan hải quan tổ chức. Tiếng nói của bạn chính là chất liệu quý giá để hoàn thiện chính sách.
- Chuẩn Bị Nguồn Lực Nội Bộ: Cử nhân viên tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn về thủ tục hải quan số, hoặc hợp tác với các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp để được hỗ trợ khi cần.
Một mẹo nhỏ cho bạn: Hãy lưu lại đường link trực tiếp đến “Sách pháp điển quy phạm pháp luật hải quan” – một công cụ tra cứu văn bản pháp luật hải quan được hệ thống hóa đầy đủ và miễn phí, rất hữu ích cho việc tự nghiên cứu và tìm hiểu.
Nhìn lại hành trình từ một bộ máy hành chính với nhiều thủ tục, ngành Hải quan Việt Nam đang từng bước trở thành một “đối tác tin cậy”, một “trụ cột chiến lược” thực sự cho sự phát triển của doanh nghiệp. Những con số tăng trưởng ấn tượng về kim ngạch XNK và thu ngân sách không chỉ là thành tích của ngành, mà còn là minh chứng cho sức bật của một cộng đồng doanh nghiệp năng động được hỗ trợ bởi một môi trường pháp lý ngày càng thông thoáng.
Hãy xem những thay đổi này như một luồng gió thuận lợi. Sự chủ động nắm bắt thông tin, tuân thủ đúng quy định và tích cực hợp tác với cơ quan hải quan không chỉ là nghĩa vụ, mà chính là chìa khóa để doanh nghiệp của bạn cắt giảm chi phí, tối ưu hiệu quả logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu. Năm 2026 hứa hẹn là một năm của những bứt phá, và việc hiểu rõ “luật chơi” mới từ phía hải quan sẽ giúp bạn tự tin hơn bao giờ hết trên hành trình chinh phục thị trường quốc tế.
Để luôn cập nhật những thông tin mới nhất, chính xác nhất về chính sách thuế, hải quan và các giải pháp quản trị tài chính-kế toán phù hợp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, bạn có thể tham khảo thêm các nguồn tin chính thống và chuyên sâu. Bạn hãy theo dõi các thông tin mới nhất và các tư vấn giá trị từ KTO tại website