Bạn có bao giờ cảm thấy những thủ tục hải quan, những quy định pháp lý phức tạp là một rào cản vô hình, làm chậm bước tiến của doanh nghiệp mình trên con đường hội nhập? Trong một thế giới kinh tế biến động không ngừng, nơi tốc độ và sự linh hoạt quyết định sự sống còn, việc “thông quan” không chỉ dừng lại ở việc thông qua cửa khẩu, mà còn là thông suốt về thể chế, thông minh trong quản trị. Năm 2026 đang mở ra một chương mới đầy hứa hẹn, khi ngành Hải quan Việt Nam không ngừng hoàn thiện mình, xác định rõ ràng sứ mệnh là trụ cột chiến lược và xung lực tăng trưởng cho toàn bộ nền kinh tế. Đây chính là cơ hội vàng để các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh cá thể nắm bắt, tối ưu hóa hoạt động và vươn ra biển lớn.
Thể Chế Hải Quan: Nền Tảng Pháp Lý Vững Chắc Cho Doanh Nghiệp Bứt Phá
Mọi sự đổi mới đều cần một nền tảng pháp lý rõ ràng và minh bạch. Nhận thức sâu sắc điều này, ngành Hải quan đã và đang thực hiện một “cuộc cách mạng” về thể chế. Mục tiêu không chỉ là tuân thủ, mà là kiến tạo một hành lang pháp lý chuẩn mực, giúp doanh nghiệp giảm thiểu chi phí tuân thủ, tập trung nguồn lực cho sản xuất kinh doanh.
Ông Nguyễn Thành Hưng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan khẳng định: “Hoàn thiện thể chế là tiền đề để đổi mới toàn diện các khâu nghiệp vụ, từng bước xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh, phù hợp với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế.”
Năm 2025 và đầu 2026 chứng kiến sự ra đời của hàng loạt văn bản pháp luật then chốt, tạo bước ngoặt lớn:
- Luật số 90/2025/QH15 sửa đổi một số luật (trong đó có Luật Hải quan).
- Nghị định số 167/2025/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn chi tiết như Thông tư 121, 51, 29, 47/2025/TT-BTC.
Hệ thống văn bản mới này đã “luật hóa” việc đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh số hóa toàn diện. Kết quả thực tế đã rõ ràng: 100% thủ tục hành chính cốt yếu được tích hợp trên Cổng thông tin một cửa quốc gia và Cổng Dịch vụ công quốc gia. Điều này có nghĩa là gì với doanh nghiệp bạn?
- Thời gian thông quan được rút ngắn đáng kể nhờ hệ thống thông quan tự động.
- Chi phí logistics giảm do giảm thiểu thời gian chờ đợi và thủ tục giấy tờ.
- Tính dự báo trong chuỗi cung ứng được nâng cao, giúp bạn lập kế hoạch sản xuất và giao hàng chính xác hơn.
Ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, nhấn mạnh: “Việc thực thi hiệu quả chính sách thuế và hải quan là yếu tố then chốt củng cố niềm tin đầu tư.” Sự minh bạch và công bằng từ một hệ thống pháp lý hoàn thiện chính là “chất xúc tác” mạnh mẽ để cộng đồng doanh nghiệp yên tâm mở rộng quy mô.
Đối Tác Hải Quan – Doanh Nghiệp: Sát Cánh Cùng Nhau, Chuyển Hóa Thành Công
Pháp luật hoàn thiện là cần thiết, nhưng tinh thần phục vụ và sự đồng hành mới là yếu tố làm nên sự khác biệt. Năm 2026, ngành Hải quan đã chủ động tiến những bước dài trong việc xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược với doanh nghiệp, coi đây là “đột phá của đột phá”.
Từ Hội Nghị Đối Thoại Đến Hiện Trường Sản Xuất
Không còn là những cuộc họp hình thức, các hội nghị đối thoại và chuyến công tác thực địa đã trở thành diễn đàn kết nối hiệu quả. Ngay từ đầu tháng 1/2026, lãnh đạo hải quan các khu vực đã trực tiếp xuống các cửa khẩu trọng điểm, vào tận các khu công nghiệp để lắng nghe và tháo gỡ khó khăn.
- Tại Chi cục Hải quan khu vực V, đoàn công tác làm việc với doanh nghiệp tại Bắc Ninh, Thái Nguyên, giải quyết tức thì các vướng mắc về hoàn thuế và trị giá hải quan.
- Hội nghị đối thoại tại Lạng Sơn (Chi cục Hải quan khu vực VI) với sự tham dự của lãnh đạo tỉnh đã trở thành nơi vinh danh và tiếp thu trực tiếp hàng loạt kiến nghị về hạ tầng logistics, quản lý cửa khẩu.
Kết quả của sự đồng hành này là những con số biết nói: Kim ngạch XNK tại Lạng Sơn năm 2025 đạt trên 95 tỷ USD, thu ngân sách đạt 13.952,7 tỷ đồng (bằng tổng thu 3 năm trước cộng lại), và thu hút hơn 3.335 doanh nghiệp mới tham gia. Điều đó chứng minh một chân lý: Khi Hải quan sát cánh cùng doanh nghiệp, niềm tin sẽ chuyển hóa thành nguồn lực tài chính mạnh mẽ.
Hỗ Trợ Pháp Lý Chiến Lược: Đặc Biệt Dành Cho Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa (SME)
Hiểu rằng các SME thường thiếu hụt bộ phận pháp chế chuyên trách nhưng lại tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, ngành Hải quan đã ban hành Quyết định số 126/QĐ-CHQ. Đây là kế hoạch hành động cụ thể để hỗ trợ pháp lý cho SME, tập trung vào việc:
- Cung cấp thông tin pháp luật đầy đủ, kịp thời, dễ hiểu.
- Tuyên truyền sâu rộng các luật mới quan trọng như: Luật Quản lý thuế (thay thế), Luật Đầu tư (thay thế), Luật Thuế Thu nhập cá nhân (thay thế).
- Đa dạng hóa hình thức phổ biến: từ hội thảo, tài liệu in ấn đến hệ thống hóa sách pháp điển điện tử.
Điều này giống như việc bạn có một “cố vấn pháp lý” miễn phí và tận tâm từ phía cơ quan quản lý, giúp bạn tự tin hơn khi thực hiện các giao dịch xuất nhập khẩu.
Hải Quan Thông Minh & AI: Tương Lai Của Thông Quan Tự Động Và Minh Bạch
Công nghệ không còn là lựa chọn, mà là yếu tố bắt buộc để nâng cao năng lực cạnh tranh. Kỳ vọng lớn nhất của doanh nghiệp trong năm 2026 chính là sự bứt phá ở khâu kiểm tra chuyên ngành và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
Lộ trình xây dựng Hải quan thông minh đang được đẩy mạnh. Việc rà soát toàn diện Luật Hải quan để trình Chính phủ trong năm 2026 sẽ tạo cơ sở pháp lý cho việc ứng dụng AI mạnh mẽ vào:
- Phân tích dữ liệu lớn để nhận diện rủi ro chính xác, giúp quá trình thông quan của các doanh nghiệp tuân thủ tốt trở nên gần như tức thì.
- Giám sát hải quan thông minh qua hệ thống camera AI (như mô hình tại Hải quan khu vực VI), tự động hóa việc giám sát hàng hóa vận chuyển.
- Chatbot AI hỗ trợ 24/7, giải đáp mọi thắc mắc về chính sách, thủ tục cho doanh nghiệp mọi lúc, mọi nơi.
Ông Nguyễn Vũ Trụ, Chủ tịch một công ty CP, chia sẻ: “Doanh nghiệp kỳ vọng ứng dụng AI sẽ lan tỏa tinh thần cải cách, đảm bảo tính nhất quán và loại bỏ tối đa tính chủ quan của công chức thực thi.”
AI chính là chìa khóa để chuẩn hóa quy trình trên mọi cửa khẩu, đảm bảo mọi doanh nghiệp, dù lớn hay nhỏ, đều được đối xử công bằng dựa trên cùng một bộ tiêu chí minh bạch.
Lời Khuyên Thực Tế Cho Doanh Nghiệp: Tận Dụng Làn Gió Đổi Mới
Trước những thay đổi tích cực này, doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt để tối ưu hóa lợi ích. Dưới đây là một số gợi ý thiết thực:
- Chủ Động Cập Nhật Thông Tin: Thường xuyên truy cập Cổng thông tin một cửa quốc gia, website của Tổng cục Hải quan và các chi cục địa phương để nắm bắt văn bản pháp luật mới nhất.
- Mạnh Dạn Tham Gia Đối Thoại: Đừng ngần ngại đưa ra kiến nghị, vướng mắc tại các hội nghị đối thoại hoặc qua các kênh tiếp nhận phản ánh chính thức. Tiếng nói của bạn chính là “chất liệu” để hoàn thiện chính sách.
- Đầu Tư Vào Số Hóa Nội Bộ: Chuẩn bị sẵn sàng hệ thống kế toán, quản lý kho bãi được số hóa để kết nối mượt mà với hệ thống hải quan điện tử, tận dụng tối đa lợi ích từ thông quan tự động.
- Tìm Hiểu Và Sử Dụng Các Công Cụ Hỗ Trợ: Khai thác các chatbot AI, sách pháp điển điện tử, các video hướng dẫn thủ tục do chính cơ quan hải quan cung cấp.
- Xây Dựng Hồ Sơ Minh Bạch: Một hồ sơ khai báo đầy đủ, chính xác và minh bạch là cách tốt nhất để được hưởng các chế độ ưu tiên, kiểm tra sau thông quan thay vì kiểm tra trước, giúp hàng hóa thông quan nhanh chóng.
Hãy nhớ một công thức đơn giản: Tuân thủ tốt + Hồ sơ minh bạch + Ứng dụng công nghệ = Thông quan nhanh + Chi phí thấp + Cạnh tranh tốt.
Nhìn lại hành trình đổi mới của ngành Hải quan, chúng ta thấy rõ một tinh thần kiến tạo, một quyết tâm sát cánh cùng doanh nghiệp vượt qua thách thức để bứt phá. Từ một khâu “quản lý”, Hải quan đang trở thành một “đối tác chiến lược”, một “xung lực tăng trưởng” đích thực. Đối với mỗi doanh nghiệp vừa và nhỏ, mỗi hộ kinh doanh, đây không chỉ là tin vui về mặt chính sách, mà còn là nguồn động lực to lớn để tự tin mở rộng thị trường, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Hãy coi những cải cách này như một làn gió thuận lợi. Công việc của chúng ta là dựng cánh buồm vững chắc – đó là sự chủ động tìm hiểu, chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng và tuân thủ pháp luật nghiêm túc – để đón lấy làn gió ấy, đưa con thuyền doanh nghiệp tiến xa hơn nữa. Sự phát triển bền vững của mỗi doanh nghiệp chính là viên gạch quan trọng xây nên nền tảng vững chắc cho sự tăng trưởng hai con số của cả nền kinh tế. Hãy cùng nắm tay, cùng hành động và cùng kiến tạo thành công trong kỷ nguyên hội nhập mới.
Để luôn cập nhật những thông tin mới nhất về chính sách thuế, hải quan và các tư vấn tài chính-kế toán giá trị, bạn có thể theo dõi các kênh thông tin chuyên môn uy tín. Chẳng h