Trong hành trình xây dựng và phát triển doanh nghiệp, có lẽ không ít lần bạn cảm thấy băn khoăn trước những quy định về thuế, kế toán luôn thay đổi và ngày càng phức tạp. Một câu hỏi nhỏ về hóa đơn, một thắc mắc về thuế suất, hay sự không rõ ràng trong chính sách mới đều có thể khiến bạn mất ăn mất ngủ, lo lắng về những rủi ro không đáng có. Điều này càng trở nên khó khăn hơn đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nơi nguồn lực còn hạn chế và mỗi quyết định tài chính đều ảnh hưởng trực tiếp đến sự sống còn của doanh nghiệp.
Thấu hiểu những trăn trở đó, bài viết này sẽ cùng bạn giải đáp một loạt các tình huống “nóng hổi” được đặt ra tại Hệ thống Hỏi đáp Chính sách Tài chính (CSTC) của Bộ Tài chính. Đây là những vấn đề thực tế từ chính các doanh nghiệp, hộ kinh doanh như chúng ta, và câu trả lời từ cơ quan quản lý sẽ là kim chỉ nam quý giá để hoạt động kinh doanh được minh bạch, an toàn và bền vững.
Giải Đáp Các Tình Huống Thuế – Kế Toán Thực Tế Từ Hệ Thống CSTC
Hệ thống Hỏi đáp CSTC là một công cụ tuyệt vời, nơi bạn có thể tìm kiếm câu trả lời dựa trên ngữ nghĩa câu hỏi, tham khảo văn bản pháp luật liên quan và gửi thắc mắc nếu cần. Dưới đây là phân tích chi tiết cho một số câu hỏi tiêu biểu, giúp bạn có cái nhìn rõ ràng hơn.
1. Xử Lý Khi Đối Tác Xuất Hóa Đơn Sai Thuế Suất Ưu Đãi
Tình huống: Một công ty mua hàng thuộc diện được giảm thuế GTGT xuống 8% (theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP), nhưng nhà cung cấp vẫn cố tình xuất hóa đơn với thuế suất 10%. Dù đã hai lần gửi đơn phản ánh lên cơ quan thuế quản lý nhà cung cấp, doanh nghiệp vẫn chưa nhận được phản hồi.
Phân tích & Hướng dẫn:
Đây là tình huống rất phổ biến, đặc biệt trong giai đoạn chuyển tiếp chính sách. Việc nhà cung cấp xuất sai thuế suất sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí đầu vào và nghĩa vụ thuế của bạn.
- Bước 1: Kiểm tra và đối chiếu lại. Trước tiên, hãy chắc chắn rằng mặt hàng bạn mua thực sự thuộc danh mục được giảm thuế theo đúng Nghị định 174/2025/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn. Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ chứng minh.
- Bước 2: Giao tiếp chính thức với nhà cung cấp. Gửi công văn chính thức, kèm theo căn cứ pháp lý, yêu cầu họ điều chỉnh lại hóa đơn. Lưu giữ mọi bằng chứng giao tiếp.
- Bước 3: Khiếu nại lên cơ quan thuế. Nếu nhà cung cấp không hợp tác, việc bạn gửi đơn lên Cục Thuế hoặc Chi cục Thuế quản lý họ là hoàn toàn đúng quy trình. Trong trường hợp chưa nhận phản hồi, bạn có thể:
- Liên hệ trực tiếp qua đường dây nóng của Tổng cục Thuế.
- Gửi đơn khiếu nại theo quy định của Luật Khiếu nại, tố cáo.
- Tham khảo ý kiến từ các hiệp hội ngành nghề hoặc chuyên gia tư vấn thuế.
Mẹo nhỏ: Luôn yêu cầu nhà cung cấp xác nhận bằng văn bản về việc áp dụng thuế suất cho từng mặt hàng trước khi ký kết hợp đồng mua bán lớn. Điều khoản về xử lý hóa đơn sai sót cũng nên được đưa vào hợp đồng.
2. Phân Biệt “Cho Thuê Phòng Trọ”: Dịch Vụ Lưu Trú Hay Cho Thuê Tài Sản?
Tình huống: Một hộ kinh doanh cho thuê phòng trọ cho công nhân với doanh thu trên 500 triệu/năm, băn khoăn không biết hoạt động này được xếp vào “dịch vụ lưu trú” hay “cho thuê tài sản” để xác định tỷ lệ % thuế GTGT và thuế TNCN phải nộp.
Phân tích & Hướng dẫn:
Việc phân loại này cực kỳ quan trọng vì mức thuế áp dụng cho hai nhóm hoạt động này là khác nhau, đặc biệt khi tính thuế theo phương pháp kê khai trực tiếp (tỷ lệ % trên doanh thu).
- Cho thuê tài sản: Thường áp dụng khi bạn cho thuê nguyên căn nhà, căn hộ, mặt bằng… và người thuê tự sử dụng, tự quản lý. Tỷ lệ thuế tính trên doanh thu cho hoạt động cho thuê tài sản thường là 5% (GTGT) và 5% (TNCN), nhưng cần kiểm tra thông tư hướng dẫn mới nhất.
- Dịch vụ lưu trú: Áp dụng khi bạn cung cấp phòng ở kèm theo các dịch vụ phục vụ trực tiếp cho người thuê như dọn phòng, thay đồ, bảo vệ, điện nước đầy đủ… giống như mô hình khách sạn, nhà nghỉ mini. Tỷ lệ thuế cho dịch vụ lưu trú thường cao hơn, ví dụ: 3-5% (GTGT) và 3-5% (TNCN) tùy quy định cụ thể.
Gợi ý thực tế: Nếu bạn chỉ cho thuê phòng trọ, công nhân tự lo mọi sinh hoạt, bạn chỉ thu tiền phòng và tiền điện nước theo đồng hồ riêng, thì khả năng cao sẽ được xếp vào cho thuê tài sản. Hãy làm rõ điều này với kế toán hoặc cơ quan thuế trực tiếp quản lý để có sự phân loại chính xác nhất, tránh bị truy thu thuế sau này.
3. Bán Sản Phẩm Rừng Trồng: Chịu Thuế 5% Hay Thuộc Diện Không Chịu Thuế?
Tình huống: Công ty mua cừ tràm (sản phẩm rừng trồng, mới qua sơ chế) bằng hóa đơn không kê khai thuế (KKNT), sau đó bán lại cho một doanh nghiệp thi công xây dựng. Công ty thắc mắc việc bán ra này phải kê khai thuế GTGT 5% hay thuộc diện không chịu thuế.
Phân tích & Hướng dẫn:Căn cứ vào Nghị định 359/2025/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 209/2013/NĐ-CP), có hai trường hợp:
- Không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT: Khi doanh nghiệp nộp thuế theo phương pháp khấu trừ bán sản phẩm cây trồng, rừng trồng chưa chế biến hoặc chỉ qua sơ chế thông thường cho một doanh nghiệp, hợp tác xã khác ở khâu kinh doanh thương mại.
- Phải tính thuế GTGT 5%: Khi bán sản phẩm đó cho các đối tượng khác như hộ, cá nhân kinh doanh hoặc tổ chức, cá nhân khác.
Trong tình huống này, công ty bạn bán cho một doanh nghiệp thi công xây dựng. Nếu doanh nghiệp đó mua về với mục đích tiếp tục bán lại (thương mại) số cừ tràm đó, thì giao dịch của bạn có thể thuộc diện không chịu thuế. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp thi công mua về để sử dụng trực tiếp cho công trình (tức là tiêu dùng, không bán lại), thì giao dịch này sẽ phải chịu thuế GTGT 5%.
Kinh nghiệm: Cần xác định rõ mục đích mua hàng của đối tác và có sự thỏa thuận, xác nhận rõ ràng trong hợp đồng. Khi nghi ngờ, hãy tham khảo ý kiến chuyên môn hoặc làm công văn hỏi cơ quan thuế để có căn cứ pháp lý vững chắc.
4. Thời Điểm Lập Hóa Đơn Dịch Vụ Cấp Nước: Hiểu Đúng Quy Định Mới
Tình huống: Doanh nghiệp cấp nước thắc mắc về thời điểm lập hóa đơn theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP: khi nào dùng “chậm nhất ngày 07 của tháng sau”, khi nào dùng “07 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ quy ước”? Và nếu không ghi được chỉ số đồng hồ trong kỳ thì có bị coi là vi phạm không?
Phân tích & Hướng dẫn:
Quy định mới này tạo sự linh hoạt cho các dịch vụ có tính chất đối soát số liệu phức tạp, trong đó có cấp nước.
- Phân biệt hai trường hợp:
- “Chậm nhất ngày 07 của tháng sau tháng phát sinh”: Áp dụng khi kỳ tính cước (kỳ quy ước) được xác định theo tháng dương lịch (từ ngày 01 đến ngày cuối cùng của tháng). Ví dụ: cước nước tháng 01 thì chậm nhất ngày 07/02 phải lập xong hóa đơn sau khi đối soát.
- “07 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ quy ước”: Áp dụng khi kỳ quy ước không trùng với tháng dương lịch. Ví dụ: kỳ quy ước từ ngày 15/tháng này đến 14/tháng sau. Khi đó, hạn lập hóa đơn là 7 ngày sau ngày 14.
- Về việc không ghi được chỉ số: Nếu có lý do khách quan được xác nhận (khách vắng nhà dài ngày, đồng hồ hỏng, bị che khuất không thể khắc phục ngay…), việc chuyển việc ghi chỉ số và lập hóa đơn sang kỳ sau là có thể chấp nhận được. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần:
- Có biên bản ghi nhận sự việc, lý do khách quan.
- Thông báo cho khách hàng.
- Áp dụng phương pháp tính tạm hoặc ước lượng hợp lý (nếu có quy định) để kê khai doanh thu tạm tính, sau đó điều chỉnh khi có số liệu chính xác.
Tip ứng dụng: Hãy quy định rõ “kỳ quy ước” trong hợp đồng dịch vụ với khách hàng và tuân thủ nhất quán. Xây dựng quy trình nội bộ để xử lý các trường hợp bất khả kháng một cách minh bạch.
Những Thay Đổi Quan Trọng Về Kế Toán Cần Lưu ý Ngay Từ 2026
1. Đánh Giá Lại Vàng Tiền Tệ Cuối Kỳ Theo Thông Tư 99
Một thay đổi đáng chú ý trong Thông tư 99/2025/TT-BTC là quy định về đánh giá lại vàng tiền tệ. Khác với ngoại tệ được đánh giá lại theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại, vàng tiền tệ phải được đánh giá lại theo giá mua trên thị trường trong nước do Ngân hàng Nhà nước công bố.
Sự khác biệt này xuất phát từ bản chất của vàng tiền tệ – vừa là hàng hóa đặc biệt, vừa có chức năng dự trữ giá trị. Việc sử dụng giá thị trường giúp phản ánh sát hơn giá trị thực tế của tài sản này tại thời điểm báo cáo.
Lời khuyên: Doanh nghiệp có tài sản là vàng tiền tệ cần theo dõi sát sao bảng giá vàng do Ngân hàng Nhà nước hoặc các tổ chức được phép công bố. Cần thuyết minh rõ trong Báo cáo tài chính về nguồn giá tham chiếu được sử dụng.
2. Quy Định Mới Về Tỷ Giá Giao Dịch Và Thời Điểm Áp Dụng
Thông tư 99 cũng siết chặt việc sử dụng tỷ giá. Doanh nghiệp phải sử dụng tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng nơi thường xuyên giao dịch, hoặc một tỷ giá xấp xỉ với mức chênh lệch không quá +/-1% so với tỷ giá trung bình đó.
Về thời điểm áp dụng: Thông tư 99