Chắc hẳn trong hành trình vận hành doanh nghiệp của mình, không ít lần bạn, các chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh cá thể, cảm thấy bối rối trước những quy định tài chính, kế toán, thuế mới được ban hành. Những câu hỏi từ tiêu chuẩn nhân sự kế toán, thời điểm xuất hóa đơn, cho đến cách áp dụng các nghị định, thông tư mới luôn là những bài toán cần lời giải kịp thời và chính xác. Trong bối cảnh đó, việc tiếp cận thông tin chính thống từ cơ quan quản lý trở thành “phao cứu sinh” quý giá. Bài viết này sẽ cùng bạn phân tích một số vấn đề “nóng” đang được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm, dựa trên những trao đổi từ hệ thống hỏi đáp chính sách tài chính (CSTC), giúp bạn có cái nhìn rõ ràng hơn và vững bước trên con đường kinh doanh tuân thủ pháp luật.
Giải Mã Những Thắc Mắc “Nóng” Từ Hệ Thống Hỏi Đáp CSTC
Hệ thống Hỏi đáp Chính sách Tài chính (CSTC) là một kênh thông tin chính thống và hữu ích, nơi các doanh nghiệp và cá nhân có thể tìm kiếm giải đáp trực tiếp từ Bộ Tài chính về các vấn đề pháp lý. Dưới đây là phân tích một số câu hỏi điển hình, phản ánh đúng những băn khoăn của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay.
Tiêu Chuẩn Kế Toán Viên: Bằng Tài Chính – Ngân Hàng Có Được Công Nhận?
Một câu hỏi rất thực tế liên quan đến tiêu chuẩn bổ nhiệm kế toán tại các đơn vị hành chính sự nghiệp. Người hỏi sở hữu bằng cử nhân Tài chính – Ngân hàng nhưng lại nhận được ý kiến cho rằng bằng này “không đủ chuyên môn” để làm kế toán, trái với quy định tại Nghị định 174/2016/NĐ-CP và Thông tư 29/2022/TT-BTC.
Các văn bản pháp luật hiện hành quy định rõ: người có trình độ chuyên môn nghiệp vụ về kế toán bao gồm người tốt nghiệp trung cấp, cao đẳng, đại học các chuyên ngành tài chính, kế toán, kiểm toán. Như vậy, bằng cử nhân Tài chính – Ngân hàng hoàn toàn thuộc nhóm chuyên ngành tài chính, đáp ứng tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn để được bổ nhiệm làm kế toán.
Mẹo nhỏ cho doanh nghiệp: Khi tuyển dụng hoặc bổ nhiệm kế toán, hãy căn cứ vào các văn bản pháp luật chung (Luật Kế toán, Nghị định, Thông tư hướng dẫn) thay vì chỉ dựa vào một công văn nội bộ hay ý kiến cá nhân. Luôn yêu cầu ứng viên cung cấp bằng cấp chuyên ngành phù hợp và kiểm tra tính hợp lệ.
Thời Điểm Xuất Hóa Đơn Trong Xây Dựng: Khi Nào Là “Nghiệm Thu, Bàn Giao”?
Quy định tại Nghị định 123/2020/NĐ-CP về thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động xây dựng, lắp đặt là “thời điểm nghiệm thu, bàn giao”. Tuy nhiên, trên thực tế, việc xác định chính xác thời điểm này lại gây ra nhiều tranh cãi.
Người hỏi đã đặt ra hai vấn đề then chốt:
- Thời điểm xác nhận: Là thời điểm hoàn thành thực tế tại hiện trường hay thời điểm các bên ký xác nhận hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu?
- Thời điểm lập hóa đơn: Có phải ngay trong ngày nghiệm thu hay có thể lùi lại một vài ngày để hoàn thiện thủ tục?
Thông thường, cách hiểu chung và được chấp nhận là: Thời điểm nghiệm thu, bàn giao được xác định căn cứ vào biên bản nghiệm thu có chữ ký của các bên. Việc lập hóa đơn nên được thực hiện trong hoặc ngay sau thời điểm lập biên bản đó. Một sự chậm trễ hợp lý (vài ngày) để chuyển hồ sơ về phòng kế toán là có thể chấp nhận, nhưng không nên kéo dài, đặc biệt là qua kỳ kế toán tiếp theo, để tránh sai lệch về doanh thu và nghĩa vụ thuế.
Lời khuyên từ chuyên gia: Doanh nghiệp xây dựng nên có quy trình nội bộ rõ ràng. Ngay khi có biên bản nghiệm thu được ký kết, bộ phận thi công cần chuyển ngay cho kế toán để lập hóa đơn. Điều này không chỉ đảm bảo tuân thủ pháp luật mà còn giúp quản lý dòng tiền và công nợ hiệu quả.
Thuế GTGT Nhà Thầu Nước Ngoài: Doanh Nghiệp Không Chịu Thuế Có Được Khấu Trừ?
Tình huống này rất hay gặp ở các trường học, bệnh viện công lập hoặc các đơn vị sự nghiệp có thu. Họ là đối tượng không chịu thuế GTGT theo quy định. Vậy khi thuê nhà thầu nước ngoài (ví dụ: mua phần mềm, dịch vụ tư vấn từ nước ngoài) và đã khấu trừ thuế GTGT nhà thầu, họ có được khấu trừ số thuế này không?
Nguyên tắc cần nhớ: Chỉ doanh nghiệp nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ mới được khấu trừ thuế GTGT đầu vào. Doanh nghiệp thuộc diện không chịu thuế GTGT hoặc tính thuế theo phương pháp trực tiếp thì toàn bộ số thuế GTGT đã khấu trừ thay cho nhà thầu nước ngoài sẽ không được khấu trừ và phải hạch toán vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN (nếu đủ điều kiện).
Lưu ý nhanh: Nếu doanh nghiệp bạn thuộc diện không chịu thuế GTGT, hãy cân nhắc kỹ khi ký hợp đồng với nhà thầu nước ngoài. Có thể thương lượng về giá trị hợp đồng đã bao gồm thuế (gross) để tránh phát sinh chi phí thuế không được khấu trừ.
Nghị Định 320/2025 Và Câu Chuyện Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt: Hiểu Đúng Để Làm Đúng
Đây có lẽ là chủ đề gây “sóng gió” nhất trong cộng đồng doanh nghiệp thời gian gần đây. Quy định tại Điểm c, Khoản 1, Điều 9, Nghị định 320/2025/NĐ-CP về việc khoản chi từ 05 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đã làm dấy lên một câu hỏi lớn: Khoản chi trả lương cho người lao động có phải áp dụng quy định này không?
Phân Tích Nguyên Tắc Pháp Lý
Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần phân tích kỹ lưỡng các lớp văn bản pháp luật:
- Nghị định 320/2025/NĐ-CP: Quy định điều kiện để khoản chi được trừ khi tính thuế TNDN. Trong đó, điểm c nêu rõ áp dụng cho “mua hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán khác”. Cụm từ “các khoản thanh toán khác” và việc viện dẫn “theo quy định của các văn bản pháp luật về thuế GTGT” là then chốt.
- Luật Thuế GTGT: Phạm vi điều chỉnh của Luật Thuế GTGT là các giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ. Quan hệ lao động (trả lương, trả công) không phải là quan hệ mua bán hàng hóa, dịch vụ, và người lao động không phải là đối tượng nộp thuế GTGT trong giao dịch nhận lương.
- Bộ Luật Lao động 2019: Tại Điều 96, quy định rõ tiền lương có thể được trả bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản. Đây là quyền lựa chọn của người sử dụng lao động và người lao động.
Từ sự phân tích trên, có thể thấy một sự không đồng bộ trong cách diễn đạt của Nghị định 320. Tuy nhiên, dựa trên nguyên tắc giải thích pháp luật và tính thống nhất của hệ thống văn bản, khoản chi trả lương, tiền công cho người lao động KHÔNG thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Thuế GTGT, do đó cũng không bắt buộc phải tuân thủ quy định về thanh toán không dùng tiền mặt trong luật thuế GTFT để được tính là chi phí hợp lý.
Gợi ý thực tế cho doanh nghiệp: Mặc dù việc trả lương bằng tiền mặt vẫn được chấp nhận là chi phí hợp lệ, xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt mang lại nhiều lợi ích:
- Minh bạch hóa chi phí tiền lương, dễ dàng đối chiếu, kiểm tra.
- Giảm thiểu rủi ro mất mát, thất thoát tiền mặt.
- Tiết kiệm thời gian và công sức trong việc chuẩn bị, đóng gói và chi trả tiền mặt.
- Tạo điều kiện để người lao động tiếp cận các dịch vụ ngân hàng hiện đại.
Doanh nghiệp nên khuyến khích và tạo điều kiện để người lao động nhận lương qua tài khoản ngân hàng, coi đây là một bước tiến trong quản trị nội bộ hiện đại.
Thông Tư 99/2025 Về Tỷ Giá: Doanh Nghiệp Cần Lưu Ý Gì?
Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200 về chế độ kế toán doanh nghiệp, có hiệu lực từ 01/01/2026, mang đến một thay đổi quan trọng trong việc xác định tỷ giá giao dịch thực tế.
Theo đó, doanh nghiệp được lựa chọn tỷ giá là tỷ giá mua/bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch, hoặc một tỷ giá xấp xỉ với điều kiện chênh lệch không quá +/- 1% so với tỷ giá trung bình nói trên.
Vậy doanh nghiệp có năm tài chính khác năm dương lịch (ví dụ: 1/7 – 30/6) thì áp dụng từ khi nào? Quy định mới về tỷ giá này áp dụng cho các giao dịch phát sinh từ ngày 01/01/2026 trở đi, bất kể năm tài chính của doanh nghiệp bắt đầu khi nào. Điều này có nghĩa:
- Từ 01/01/2026 đến 30/06/2026: Áp dụng tỷ giá theo Thông tư 99/2025.
- Từ 01/07/2026 trở đi: Tiếp tục áp dụng Thông tư 99/2025 cho toàn bộ năm tài chính mới.
Doanh nghiệp cần rà soát và điều chỉnh ngay quy trình xác định tỷ giá trong nửa cuối năm tài chính hiện tại để đảm bảo tuân thủ.
Hành Trang Kiến Thức – Nền Tảng Cho Sự Phát Triển Bền Vững
Hành trình kinh doanh chưa bao giờ là dễ dàng, đặc biệt trong một môi trường pháp lý không ngừng hoàn thiện và cập nhật. Những thắc mắc, vướng mắc là điều không thể tránh khỏi. Điều quan trọng là chúng ta có thái độ chủ động tìm hiểu, học hỏi và tuân thủ. Việc nắm vững các quy định không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được những rủi ro pháp lý, khoản phạt không đáng có, mà còn là cơ hội để tối ưu hóa chi phí, quản trị tài chính minh bạch và xây dựng niềm tin với đối tác, khách hàng.
Mỗi thay đổi trong chính sách, mỗi câu trả lời từ cơ quan quản lý, đều hướng tới mục tiêu xây dựng một môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch và phát triển bền vững. Là những người tiên phong, những “nhạc trưởng” của doanh nghiệp nhỏ, sự am hiểu của bạn chính là la bàn định hướng cho sự phát triển vững chắc. Hãy coi việc cập nhật kiến thức tài chính – kế toán – thuế không phải là gánh nặng, mà là một khoản đầu tư thông minh cho tương lai doanh nghiệp của chính mình.
Bạn hãy theo dõi các thông tin mới nhất và các tư vấn giá trị từ KTO tại website Kế toán Thuế Online và