Bước sang một năm tài chính mới, chắc hẳn nhiều chủ doanh nghiệp, kế toán viên và hộ kinh doanh đang cảm thấy vừa háo hức với những cơ hội mới, vừa lo lắng trước những thay đổi về chính sách. Thời điểm chuyển giao giữa các năm luôn mang theo những điều chỉnh quan trọng, và năm 2026 cũng không phải ngoại lệ. Một loạt quy định mới về kế toán, thuế và tiền lương sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, đòi hỏi sự chủ động nắm bắt và điều chỉnh kịp thời từ phía doanh nghiệp.

Thay vì xem đây là một gánh nặng tuân thủ, hãy coi đây là cơ hội để chúng ta hệ thống lại hoạt động, tối ưu hóa quy trình và xây dựng nền tảng quản trị vững chắc hơn. Bài viết này sẽ đồng hành cùng bạn, giải mã từng nhóm chính sách mới một cách chi tiết, gần gũi và đầy đủ nhất.

1. Nhóm Chính Sách Mới Về Kế Toán: Thay Đổi Toàn Diện Từ Gốc Rễ

Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt lớn trong khung pháp lý về kế toán với sự ra đời của chế độ kế toán doanh nghiệp mới, thay thế hàng loạt quy định đã tồn tại gần một thập kỷ. Điều này yêu cầu doanh nghiệp, đặc biệt là kế toán, phải cập nhật kiến thức và điều chỉnh hệ thống từ gốc.

1.1. Chế Độ Kế Toán Doanh Nghiệp Mới: Thông Tư 99/2025/TT-BTC

Thông tư 99/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính chính là “hiến pháp” mới cho công tác kế toán, có hiệu lực từ 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày này. Thông tư này thay thế toàn bộ các văn bản cốt lõi trước đây như Thông tư 200/2014/TT-BTC và các thông tư sửa đổi, bổ sung.

Sự thay đổi này không chỉ là về mặt kỹ thuật mà còn phản ánh xu hướng hội nhập quốc tế, đòi hỏi thông tin tài chính phải minh bạch, dễ hiểu và phản ánh đúng bản chất kinh tế hơn.

1.2. Báo Cáo Tình Hình Tài Chính Thay Thế Bảng Cân Đối Kế Toán

Một thay đổi dễ nhận thấy nhất là tên gọi của báo cáo tài chính quan trọng. Từ năm 2026, Bảng cân đối kế toán (Mẫu số B01-DN) sẽ được thay thế bằng Báo cáo tình hình tài chính (vẫn giữ mã mẫu B01-DN). Sự thay đổi này nhấn mạnh vào việc trình bày bức tranh tài chính tại một thời điểm, phù hợp hơn với chuẩn mực kế toán quốc tế.

Hệ thống Báo cáo tài chính năm đầy đủ cho doanh nghiệp sẽ bao gồm:

  • Báo cáo tình hình tài chính (B01-DN).
  • Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (B02-DN).
  • Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (B03-DN).
  • Bản thuyết minh Báo cáo tài chính (B09-DN).

1.3. Điều Chỉnh Lớn Trong Hệ Thống Tài Khoản Kế Toán

Đây có lẽ là phần “khó nhằn” nhất nhưng cũng quan trọng nhất. Thông tư 99 điều chỉnh hệ thống tài khoản với triết lý tinh gọn và phản ánh đúng bản chất. Doanh nghiệp cần rà soát lại toàn bộ sơ đồ tài khoản và phần mềm kế toán đang sử dụng.

  • Đổi tên cho rõ nghĩa:
    • TK 112: Từ “Tiền gửi ngân hàng” thành “Tiền gửi không kỳ hạn”.
    • TK 155: Từ “Thành phẩm” thành “Sản phẩm”.
    • TK 242: Từ “Chi phí trả trước” thành “Chi phí chờ phân bổ”.
    • TK 419: Từ “Cổ phiếu quỹ” thành “Cổ phiếu mua lại chính mình”.
  • Bổ sung tài khoản mới: Như TK 215 – Tài sản sinh học (cho nông nghiệp), TK 332 – Phải trả cổ tức, lợi nhuận.
  • Bãi bỏ nhiều tài khoản chi tiết: Các tài khoản chi tiết về loại tiền (1111, 1112, 1121…), một số tài khoản về công cụ tài chính, chi sự nghiệp đã được lược bỏ để đơn giản hóa.

Mẹo nhỏ cho doanh nghiệp nhỏ: Hãy liên hệ ngay với nhà cung cấp phần mềm kế toán để hỏi về bản cập nhật hệ thống tài khoản theo Thông tư 99. Việc này nên làm sớm, tránh tình trạng “nước đến chân mới nhảy” vào cuối năm 2025.

1.4. Quyền Lựa Chọn Linh Hoạt Cho Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa

Một điểm rất nhân văn từ Thông tư mới là cho phép doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ sở ngoài công lập được lựa chọn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 99. Điều này giúp doanh nghiệp có thể linh hoạt lựa chọn chế độ phù hợp với quy mô và nhu cầu quản lý thực tế.

Tuy nhiên, nếu đã lựa chọn áp dụng, doanh nghiệp phải thực hiện nhất quán ít nhất trong một kỳ kế toán năm và nếu có thay đổi sau này, phải giải trình rõ ràng trong Bản thuyết minh Báo cáo tài chính.

1.5. Trách Nhiệm Ban Hành Quy Chế Mở Tài Khoản Kế Toán Nội Bộ

Nếu doanh nghiệp bạn có đặc thù và cần mở thêm, sửa đổi tài khoản so với danh mục chuẩn, bạn phải ban hành một Quy chế mở tài khoản kế toán nội bộ. Quy chế này phải nêu rõ sự cần thiết và cam kết chịu trách nhiệm trước pháp luật về những điều chỉnh đó. Đây là bước tiến quan trọng trong việc chuẩn hóa hồ sơ nội bộ.

2. Nhóm Chính Sách Thuế Có Hiệu Lực Từ Năm 2026: Siết Chặt Quản Lý, Mở Rộng Ưu Đãi

Các quy định về thuế năm 2026 tiếp tục xu hướng minh bạch hóa, chống thất thu và khuyến khích các lĩnh vực ưu tiên. Đáng chú ý là những thay đổi từ Luật Thuế GTGT sửa đổi và Nghị định 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế TNDN.

2.1. Quy Định “Không Dùng Tiền Mặt” Cho Khoản Chi Từ 5 Triệu Đồng Trở Lên

Đây có lẽ là thay đổi có tác động trực tiếp và mạnh mẽ nhất đến thói quen của mọi doanh nghiệp. Theo Nghị định 320, khoản chi từ 05 triệu đồng trở lên cho mua hàng hóa, dịch vụ chỉ được tính vào chi phí được trừ khi có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt (chuyển khoản, ví điện tử, thẻ…).

Quy định này không nhằm gây khó khăn, mà để tăng tính minh bạch cho toàn bộ nền kinh tế, giảm thiểu gian lận và tạo dấu vết điện tử cho mọi giao dịch, giúp ích rất lớn cho chính doanh nghiệp khi bị kiểm tra, quyết toán.

Lưu ý quan trọng:

  • Mua nhiều lần trong ngày của cùng một người bán, tổng từ 5 triệu đồng trở lên cũng phải tuân thủ quy định này.
  • Trường hợp nhân viên mua hộ, doanh nghiệp phải có quy chế rõ ràng và nhân viên phải thanh toán không dùng tiền mặt, sau đó doanh nghiệp hoàn ứng.
  • Nếu tại thời điểm ghi nhận chi phí chưa thanh toán, doanh nghiệp vẫn được tạm trừ. Nhưng khi thanh toán sau đó bằng tiền mặt, phải điều chỉnh giảm chi phí ngay tại kỳ đó.

Bí quyết thực tế: Hãy khuyến khích toàn bộ nhân viên, đặc biệt là bộ phận mua hàng, kế toán, sử dụng tài khoản ngân hàng cá nhân hoặc ví điện tử cho các giao dịch công việc. Thiết lập quy trình thanh toán điện tử nội bộ ngay từ bây giờ.

2.2. Bổ Sung Và Thu Hẹp Các Khoản Ưu Đãi Thuế TNDN

Chính sách thuế luôn có sự điều chỉnh để phù hợp với tình hình mới:

  • Bổ sung miễn thuế: Đối với thu nhập từ dịch vụ kỹ thuật trực tiếp phục vụ nông nghiệp như thoát lũ, ngăn mặn, rửa phèn.
  • Thu hẹp ưu đãi: Đối với sản phẩm làm ra từ công nghệ mới lần đầu áp dụng tại Việt Nam, thời gian miễn thuế tối đa được quy định rõ là 03 năm (so với khung 05 năm trước đây), kèm theo điều kiện xác định chặt chẽ hơn.
  • Tiêu chí rõ ràng cho doanh nghiệp điện tử: Doanh nghiệp sản xuất thiết bị điện tử muốn hưởng ưu đãi thuế TNDN phải đáp ứng ít nhất một trong bốn tiêu chí như sử dụng chip bán dẫn liên quan đến Việt Nam, có hoạt động R&D tại Việt Nam, hoặc thiết kế sản phẩm tại Việt Nam.

3. Nhóm Chính Sách Mới Về Tiền Lương: Điều Chỉnh Tăng Và Nghĩa Vụ Đi Kèm

Việc điều chỉnh lương tối thiểu vùng hàng năm là điều tất yếu để đảm bảo đời sống người lao động. Từ 01/01/2026, mức lương này sẽ tăng đồng đều ở cả bốn vùng.

3.1. Mức Lương Tối Thiểu Vùng Mới Năm 2026

Theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP, mức lương tối thiểu vùng từ ngày 01/01/2026 như sau:

  • Vùng I: 5.310.000 đồng/tháng (tăng 350.000 đồng).
  • Vùng II: 4.730.000 đồng/tháng (tăng 320.000 đồng).
  • Vùng III: 4.140.000 đồng/tháng (tăng 280.000 đồng).
  • Vùng IV: 3.700.000 đồng/tháng (tăng 250.000 đồng).

3.2. Tác Động Dây Chuyền Đến Doanh Nghiệp

Việc tăng lương tối thiểu không đơn thuần chỉ là tăng chi phí lương. Nó kéo theo hàng loạt nghĩa vụ tài chính khác mà doanh nghiệp phải tính toán lại:

  • Đóng BHXH, BHYT, BHTN: Mức lương đóng bảo hiểm không được thấp hơn lương tối thiểu vùng. Doanh nghiệp phải rà soát toàn bộ hợp đồng lao động và điều chỉnh nếu mức lương đang thấp hơn.
  • Tăng chi phí toàn diện: Khi lương cơ sở tăng, các khoản phụ cấp tính theo lương tối thiểu, kinh phí công đoàn… cũng sẽ tăng theo.
  • Rà soát hồ sơ lao động: Đây là thời điểm vàng để doanh nghiệp kiểm tra lại tính đầy đủ, hợp lệ của toàn bộ hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể (nếu có) để đảm bảo phù hợp với quy định mới.

Gợi ý hành động ngay: Hãy lập một bảng tính đơn giản để dự toán mức tăng tổng chi phí nhân sự năm 2026 dựa trên mức lương tối thiểu mới. Điều này giúp bạn chủ động trong kế hoạch tài chính và ngân sách cho năm tới.